استفاده از سموم

تاريخ استفاده از مواد شيميائي معدني به منظور كنترل حشرات احتمالاً به يونان وروم با ستان بر مي گردد .Homerبه ارزش آفت كش وسوزاندن گوگرد اشاره كرده وقبل از آن از كاربرد آرسنيك بعنوان آفت كش وبه استفاده از جوش شيرين وروغن زيتون بريا محافظت از بذر اشاره كرده است مدت كوتاهي پس از آن نيكوتين بصورت عصاره تنباكو مورد استفاده قرار گرفت وهمچنين تنباكو ، گوگرد و  آهك به طور  همزمان براي  مبارزه با حشرات وقارچها استفاده شده است .

- استفاده از آفت كش ها در بهداشت عمومي

بسياري از بيماريها كه توسط ناقلين يا ميزبان واسط منتقل مي شوند را مي توان با استفاده از آفت كش ها از بين برد بررسي هاي اخير نشان داده كه براي  كنترل پنج بيماري مهم منتقله  توسط حشرات از حشره كش استفاده مي شود .بيماريهاي ديگري كه توسط ناقلين منتقل مي شوند را مي توان با استفاده از حشره كش ها كنترل نمود .

اثرات سميت آفت كش ها :

مصرف بي رويه آفت كش ها به صورت دراز مدت مي تواند مشكلاتي براي انسان ومحيط زيست ايجاد كند  وجودباقي مانده سموم در محيط زيست وبدن انسان خسارات جبران ناپذيري را بوجود مي آورد – مقاومت حشرات جوندگان به سموم از جمله مشكلاتي است كه از مصرف بي رويه سموم بوجود مي آيد .

وظايف بهداشت محيط درارتباط با سموم :

1 -‌آموزش  مديريت تلفيقي مبارزه با حشرات وجانواران موذي

2 – آموزش كاهش مصرف سم درارتباط با مبارزه با حشرات وجانوران موذي

3 – جلوگيري از توزيع وفروش سموم غير مجاز

4 – نظارت بر شركت هاي خدماتي به منظور جلوگيري ازمصرف سموم غير مجاز

5- آموزش  استفاده از سموم مجاز

6 – آموزش روش هاي صحيح سم پاشي

7 – جلوگيري از فعاليت هاي شركت  هاي سم پاشي غير مجاز

وضعيت برنامه هاي سمومي كه جهت مبارزه با حشرات وجوندگان در سطح  استان مصرف مي شود .

1 – تهيه ليستي از سمومي كه جهت مبارزه با حشرات وجوندگان خانگي كار برد آنها مجاز است

2 – اجراي طرح تحقيقاتي تست حساسيت سوسري آلماني به سموم  بيمارستانهاي شيراز

3 – تجهيز مراكز شهرستانها به سموم مجاز وكم خطر جهت 20 شهرستان

4 – تهيه وتوزيع 6 هزار پمفلت در سطح استان هر سال بصورت ساليانه

5 – اجراي برنامه هاي مديريت تلفيقي مبارزه با حشرات وجانواران موذي به منظور  كاهش  مصرف كم در بيمارستانهاي شهرستانهاي شيراز وساير اماكن ومراكز تهيه وتوزيع مواد غذائي كه براصل بهسازي استوار شده است

 

 

 

فهرست سموم مجاز كشور جهت مبارزه با آفات خانگي

منبع: ليست سموم مجاز كشور – انتشارات سازمان حفظ نباتات 1378

 

رديف	نام عمومي	كلاس	گروه	فرمولاسيون ثبت شده در ايران	نام تجاري	موارد مصرف	پادزهر	تاريخ ثبت	Acute oral L.D.Z.O for Rat mg/Kg	ملاحظات
1	آلترين Aricthrin	حشره كش	پايروتروئيد	Ec25%1 TB%15	Pynamin	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد – درمان علائمي صورت مي‌گيرد	1/1/47	585	-
2	بنديو كارب Bendiocarb	حشره كش	متيل كاربامات	Wp%802	فايكام	حشره كش خانگي	سولفات آتروپين	14/12/53	40156	اين سم كولين استرارخون را كاهش مي‌دهد
3	بيو آلترين Bio allethrin	حشره كش	پايروتروئيد	L%0/223	بيوآلترين	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	2/8/55 3/5/51	1042	-
4	بيورسمترين Biores methrin	حشره كش	پايروتروئيد	L%o1	-	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	30/5/51 2/8/55	7070	-
5	پرمترين Per methrin	حشره كش	پايروتروئيد	Wp%25  %o/5	كوپكس	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	11/6/58	4304000	-
6	پروپكسور Propoxur	حشره كش	كاربامات	B%14 P%15 EC %25 Spray %2%1	بايگون	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	1/10/47	50	اين سم كولين استرارخون راكاهش مي دهد.

 

EC1  مايع امولسيون شونده

WP1 پودر با قابليت تر شوندگي

L3 مايع

B1 طعمه

O5 پودر

 

 

رديف	نام عمومي	كلاس	گروه	فرمولاسيون ثبت شده در ايران	نام تجاري	موارد مصرف	پادزهر	تاريخ ثبت	Acute oral L.D.Z.O for Rat mg/Kg	ملاحضات
7	پيرترين Pyrethrin	حشره كش	پايروتروئيد	EC%25 L%25	پيرتروم آلفادكس: Alfadex	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	1/10/47	1030	پيرترين داراي 6 ايزومر مي‌باشد .
8	تترامترين Tetramethrin	حشره كش	پايروتروئيد	-	نئوپاي نامين	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	1/10/47 2/2/50	5000	-
9	سايفلوترين Cyfluthrin	حشره كش	پايروتروئيد	Wp%10	سولفاك	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	25/8/71 20/12/75 تمديد به مدت سه سال	500	اين سم با داروهاي پايين داراي داوم زايد مي‌باشد .
10	بروديفاكوم Brodifacom	موش كش	آنتي كوآگولانت	B%o/oo5	كلرات	عليه موشهاي كشاورزي و انباري و خانگي	ويتامين K1	3/12/62 عليه موشهاي خانگي	3/.	منهدم كننده ويتامين K1  است فرمولاسيون اين سم بطور كامل به صورت 005/60 واكس پلاك و پليت مي‌باشد .
11	بروماديالون Bromadialone	موش كش	آنتي كوآگولانت	B%o/oo5	لانيرات	جهت مبارزه با موش ورامين و انباري	ويتامين K1	29/2/76 تمديد سه سال	125/1	طعمه اين سم براي جوندگان لذيذ است .

 

رديف	نام عمومي	كلاس	گروه	فرمولاسيون ثبت شده در ايران	نام تجاري	موارد مصرف	پادزهر	تاريخ ثبت	Acute oral L.D.Z.O for Rat mg/Kg	ملاحضات
12	آلترين Aricthrin	حشره كش	پاپروتروئيد	EC%251 TB%25	Pynamin	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد – درمان علائمي صورت مي‌گيرد	1/1/47	585	-
13	بند يوكارب Bendiocarb	حشره كش	متيل كاربامات	WP%802	فايكام	حشره كش خانگي	سولفات آتروپين	14/12/53	40156	اين سم كولين استرار خون را كاهش مي‌دهد.
14	بيو آلترين Bio ‍cllethrin	حشره كش	پاپروتروئيد	L%223	بيوآلترين	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	2/8/55 3/5/51	1042	-
15	بيورسمترين Biores methrin	حشره كش	پاپروتروئيد	L%1	-	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	30/5/51 2/8/55	7070	-
16	پرمترين Per methrin	حشره كش	پاپروتروئيد	ٌWe%25, %5	كوپكس	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	11/6/58	4304000	-
17	پروپكسور propoxur	حشره كش	كاربامات	B%1 P%1 ٍ‍EC%25 spray %2 %1	بايگون	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	1/10/47	50	اين سم كولين استرار خون را كاهش مي‌دهد
18	فنوترين	حشره كش	پاپروتروئيد		Pynamin	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	-
19	فنيتون	حشره كش	پاپروتروئيد	Wp%10	فايكام	حشره كش خانگي	پادزهر اختصاصي ندارد	-
20	سايفنوترين	حشره كش		B%o/oo5	بيوآلترين	حشره كش خانگي	-	-

 

آنفلونزای پرندگان

اين توصيه‌هاي بهداشتي دهگانه عبارتند از:

-  از دست زدن به پرندگان اهلي و وحشي و تماس با گوشت خام، پر، مدفوع و ساير مواد زائد آنها خودداري كنيد.

-  هرگونه مرگ و مير پرندگان اهلي و وحشي، حتي در تعداد كم را به مراكز بهداشتي گزارش دهيد.

-  مرغ، خروس و ساير پرندگان خود را در فضاي باز رها نكنيد و از تماس آنها با پرندگان وحشي جلوگيري نماييد.

-  از مصرف گوشت نيم پز، تخم مرغ خام و نيم پز خودداري كنيد.

-  در صورت تماس با پرنده يا محصولات پرندگان اهلي و وحشي، كندن پر پرندگان يا دست زدن به تخم آنها، دست‌هاي خود را به دقت با آب و صابون بشوييد.

-  كودكان را از حضور در مرغداري‌ها و مراكز نگهداري و پرورش هر نوع پرنده منع نماييد.

-  افرادي كه در تماس با پرندگان آلوده يا تلف شده هستند به دقت به علائم اين بيماري در بدن خود توجه و در صورت مشاهده آنها به مراكز بهداشتي مراجعه كنند.

اين علائم عبارتند از: شروع ناگهاني بيماري با تب و لرز، سردرد، درد عضلاني، بي حالي، بي اشتهايي، ريزش اشك، سوزش و قرمزي چشم، سرفه خشك، درد شديد گلو، انسداد و ترشح از بيني.

-  واكسن آنفلوآنزاي انساني از ابتلا به آنفلوآنزاي پرندگان جلوگيري نمي‌كند و اين واكسن فقط در افرادي كه در معرض خطر آنفلوآنزاي انساني يا عوارض شديد آن هستند تجويز مي‌شود.

-  بيماري آنفلوآنزا يك بيماري تنفسي بوده و از طريق ترشحات تنفسي هنگام سرفه، عطسه و ترشحات بيني منتقل مي‌شود. رعايت نكات بهداشتي فردي همچون شست‌وشوي دست‌ها پس از عطسه و سرفه، استفاده از دستمال تميز موقع سرفه و عطسه جلوي دهان و بيني، خودداري از روبوسي و دست دادن با ديگران، انتقال بيماري را كاهش مي‌دهد.

مهمترين اقدام كنترلي آنفلوآنزاي پرندگان شامل شناسايي و معدوم كردن سريع كليه پرندگان بيمار يا تماس يافته، دفع مناسب لاشه‌ها و قرنطينه و ضد عفوني كردن مرغداري‌ها مي‌باشد.

-  جلوگيري از تماس پرندگان وحشي باعث پيشگيري از انتشار ويروس‌هاي بيماريزا در بين پرندگان اهلي مي‌گردد.

وضایف بهداشت محیط

شرح وظائف واحد بهداشت محیط

 

1.     بازدید و پایش مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی ( صنوف 12 گانه )

2.     بازدید از اماکن عمومی نظیر حمامها ، آرایشگاهها و ...

3.     بازدید از پایانه های مسافربری و اتوبوسها

4.     بازدید از مدارس و مراکز آموزشی و پرورشی

5.     بازدید از مراکز تفریحی ، پرورشی و تربیتی

6.     بازدید از مطبهاو کلینیکهای درمانی

7.     بازدید از آزمایشگاهها

8.     بازدید از بیمارستانها

9.     بازدید از پروژه های آبرسانی ( پایش ، بهینه سازی ، تنظیم کلر باقیمانده )

10.بازدید از جایگاههای سوخت و سوخت رسانی

11.بازدید از فرودگاه

12.بازدید از سینماها

13.بازدید از اماکن بین راهی

14.بازدید از اماکن ورزشی شامل سالنهای ورزشی ، کلوپها و ...

15.بازدید از شناگاهها ، نمونه برداری آب و کلرسنجی آب استخرها

16.بازدید از کارخانه یخ سازی و ...

17.بازدید از درمانگاهها و مراکز بهداشتی درمانی دولتی و خصوصی

18.بازدید از دانشگاهها و خوابگاههای دانشجویی

19.بازدید از غسالخانه و گورستانها

20.بازدید از کارخانجات تولیدی مواد غذایی و نظارت بر نحوه دفع فاضلاب و زباله آنها

21.بازدید از کارخانجات تولیدی – صنعتی

22.بازدید از کارگاههای صنعتی

23.بازدید از زندان و آسایشگاههای سالمندان

24.بازدید ازمهد کودکها ، کودکستانها و آمادگی ها

25.بازدید از مساجد و اماکن متبرکه و زیارتگاهها

26.بازدید از مراکز رادیولوژی ، رادیوگرافی ، سونوگرافی و مراکز یونساز

27.اتلاف سگهای ولگرد

28.رسیدگی به شکوائیه فاضلاب

29.رسیدگی به شکوائیه زباله

30.رسیدگی به شکوائیه دامداریها

31.طرح سالم سازی میوه جات و سبزیجات

32.طرح مبارزه با دخانیات

33.جلوگیری از آلودگی هوا ، نظارت بر منابع آلوده کننده و پی گیری  جهت جلوگیری از انتشار گازها و گرد و غبار در هوا

34.نظارت بر منابع و مخازن و خطوط انتقال آب ( پروژه های آبرسانی ) در مناطق شهری و روستایی

35.نظارت بر حمل و نقل ، دفع و دفن بهداشتی زباله و شرکت در جلسات تعیین جایگاههای انتقال و دفن بهداشتی زباله اعم از شهر و روستا

36.بهسازی دامداریها و پرورش طیور و نظارت بر برنامه های جمع آوری و دفع فضولات حیوانی در زمینهای کشاورزی

37.طرح تشدید کنترل مراکز تهیه و توزیع و فروش مواد غذایی در عصرها و روزهای تعطیل

38.نظارت فعال و مستمر در اجرای طرح خیابان نمونه و گسترش فعالیت در این امر جهت توسعه آن و در راستای طرح شهر سالم

39.انجام نظارت مستمر بر اجرای طرح رابطین صنوف

40.نمونه برداری مواد غذایی و ارسال آن به آزمایشگاه مواد غذایی

41.انجام نظارت مستمر بر اجرای طرح ممنوعیت مواد غذایی غیر مجاز و غیر قابل مصرف خوراکی

42.انجام و نظارت مستمر بر اجرای طرح بسیج سلامت نوروزی

43.تعیین حریم منابع آب شرب

44.نمونه برداری آب جهت آزمایشات میکروبی و شیمیایی

45.آموزش کلرزنی برکه ها و منابع فاقد مسئول

46.کلرسنجی ازشبکه آب شرب

47.جمع آوری اطلاعات مربوط به نیازمندیهای بهداشت محیط روستایی ( برنامه ریزی ، اولویت بندی و اجرا )

48.پی گیری و اجرای نظارت بر برنامه های بهداشت محیط روستا

49.برنامه ایجاد روستای سالم بطور فعال و مستمر

50.برنامه مبارزه با حشرات و جوندگان

51.برنامه ایجاد شهر سالم به طور فعال و مستمر

52.برنامه مقابله با کاهش اثرات بلایای طبیعی ( سیل ، زلزله و .... )

53.برنامه های آموزشی از قبیل تهیه نشریات ، آموزش صنوف و ...

54.کنترل و نظارت بر برنامه جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب و ارزیابی برنامه های جمع آوری فاضلاب

55.بهداشت مسکن

56.برنامه IDD 

57.تشکیل جلسات شوراهای بهداشتی شهر و روستا و شرکت در جلسات بازرگانی ، کمیسیون نظارت بر مواد غذایی .

 

 

                 شرح وظایف پرسنل کاردان در مراکز بهداشتی درمانی

 

 

·        بازديد از خانوار و بررسي فعاليت بهورز در رابطه با تكميل پوشه خانوار و فرم بهداشت محيط و حرفه اي بررسی و چک نمودن آمار و اطلاعات جمع آوری شده توسط بهورز

·        کمک در تشکیل پرونده ها بخصوص فرم آئین نامه ماده 13 قانون مواد خوردنی ، آشامیدنی ، آرایشی و بهداشتی که تکمیل آن بایستی توسط کاردان صورت گیرد .

·        شرکت در آموزش مسائل بهداشتی ( گروهی – انفرادی ) به مردم و کسبه و معلمان و دانش آموزان و بهورزان در اجرای برنامه های آموزشی ، تنظیم و اجرای برنامه های آموزش عمومی در مجامع

·        بازدید ، کنترل مواد غذایی توسط کاردان ، نمونه برداری ، گزارش اقدامات بعمل آمده ، پی گیری تا حصول نتیجه ( اجرای طرح ادغام بهداشت مواد غذایی )

·        بازدید از کل مراکز و اماکن عمومی تحت پوشش حداکثر هر فصل یکبار و بازدید موردی به اتفاق بهورز و ارشاد و راهنمایی بهورزان – متصدیان مراکز و اماکن و گزارش موارد قابل پی گیری به مرکز بهداشت جهت اجرای قانون .

·        آموزش و نظارت بر فعالیت بهورز در هنگام بازدید از خانه بهداشت ، نحوه صحیح تهیه کلر مادر ، ضد عفونی آب آشامیدنی در ظروف با استفاده از کلر مادر و تست کلر باقیمانده بصورت موردی و پایش فعالیت بهورز

·        نظارت بر فعالیت بهورز و کلرسنجی موردی و تاثیر موارد انجام شده و در صورت عدم کلرزنی منظم مکاتبه با آبفا روستایی و یا مرکز بهداشت شهرستان و ارسال گزارش طبق فرمهای مربوطه به مرکز بهداشت شهرستان

·        شناسایی کلیه تاسیسات آبرسانی ، بازدید موردی ، ارائه راه حل و در صورت وجود مشکل پی گیری از طریق آبفا روستایی و مرکز بهداشت شهرستان جهت رفع مشکل

·        نظارت و جمع بندی فعالیت بهورز ( بازدید از غسالخانه ، گورستانها ، مساجد ، تکایا ) و ارسال آمار آن به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( بازدید و کنترل مدارس از نظر بهداشت محیط ) جمع بندی و ارسال آمار آن به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( در زمینه بازدید خانوار روستایی در تمام زمینه های بهداشت محیط و تکمیل فرمهای مربوطه و پی گیری جهت بهسازی مستراحهای روستایی و ... ) جمع بندی و ارسال آمار به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر فعالیت بهورز در جمع آوری و حمل و دفع بهداشتی زباله در ارسال گزارش به مرکز بهداشت شهرستان

·        بازدید از محل دفع زباله و تعیین محل دفن به اتفاق مسئولین ذیربط و پی گیری دفن بهداشتی آن

·        نظارت بر فعالیت بهورز ، آموزش ، صدور اخطاریه و معرفی متخلفین به مراجع قضایی جهت رفع مشکل

·        شرکت در تمام جلسات شورای بهداشتی روستا و اعلام مشکلات و اهکار اجرایی با مسئولین روستا جهت رفع مشکل و انعکاس مشکلات به شورای بهداشت بخش و یا مرکز بهداشت شهرستان

·        کنترل ، پی کیری ، نظارت و جمع بندی فرمهای آماری و ارسال به مرکز بهداشت شهرستان

·        نظارت بر شاخص بهداشتی خانه بهداشت و جمع بندی شاخصهای خانه های تحت  پوشش و نصب در اتاق بهداشت محیط مرکز بهداشتی درمانی و اعلام وضعیت هر خانه بهداشت به بهورزان

·        بازدید و نظارت و پایش اطلاعات علمی . عملی بهورزان و در صورت امکان برگزاری کلاسهای آموزشی

·        نظارت بر عملکرد بهورزان ( در زمینه جمع آوری اطلاعات اولیه مربوط به تعداد جمعیتها ، تعداد دام و طیور ) همکاری و پی گیری ، اجرای طرح های عمرانی از طریق شهرستان

·     برگزاری کلاسهای آموزشی جهت بهورزان در زمینه مضرات دخانیات و توصیه جهت معرفی افراد متقاضی ترک سیگار به مرکز شهرستان

·        شرکت در برنامه های بلایای طبیعی و غیره و توجه بهورزان در زمینه آمادگی در جهت مقابله با بروز حوادث و بلایا

·        نظارت و پایش و یدسنجی و جمع بندی و ارسال آمار به مرکز شهرستان

·         نظارت بر پرونده های بهداشتی خانه های بهداشت تحت پوشش ، تشکیل پرونده بهداشتی جهت مرکز بهداشتی درمانی .

تعریف بهداشت محیط

تعريف بهداشت محيط :

عبارتست از كنترل عواملي از محيط زندگي كه به گونه اي بر روي سلامت جسمي، رواني و اجتماعي انسان تاثير مي گذارند.

شرح وظايف :

كنترل و نظارت بهداشتي بر اماكن و مراكز مشمول آئين نامه اجرائي قانون اصلاحيه ماده 13 مواد خوردني،آشاميدني، آرايشي و بهداشتي

1- كنترل بهداشتي :

منظور از كنترل بهداشتي ، بازديد و بررسي وضعيت بهداشتي مراكز مشمول اين آئين نامه به شرح ذيل بمنظور اعمال ضوابط بهداشت محيطي مي باشد.

الف- مراكز تهيه، توزيع، نگهداري و فروش مواد خوردني ،آشاميدني ،آرايشي و بهداشتي كه عبارتند از كليه    كارخانه ها، كارگاهها، سردخانه ها ، اماكن و مراكزي كه به گونه اي نسبت به تهيه ،توزيع، نگهداري و فروش مواد مذكوراقدام مي نمايند.

ب- اماكن عمومي شامل اماكن متبركه و زيارتگاهها، زائر سراها، هتل ها، متل ها، مسافرخانه ها ، پانسيون ها ،آسايشگاههاي سالمندان،آرايشگاهها، حمام ها، سونا، استخرهاي شنا، سينماها، پاركها ، مراكز تفريحهاي سالم ، باشگاههاي ورزشي، ترمينالهاي وسايل حمل و نفل عمومي و مسافرتي، گورستانها و...

ج- مراكزكاربرد پرتوهاي يونساز پزشكي مراكزي هستند كه با استفاده از پرتوهاي يونساز زير نظر متخصص مربوطه به تشخيص يا درمان بيماريها پرداخته و شامل مراكز راديولوزي، راديوتراپي و راديو ايزوتوپ مي باشد.

د- مراكز بهداشتي درماني شامل بيمارستانها، زايشگاهها، مطب ها، درمانگاهها، آزمايشگاههاي تشخيص طبي، آسايشگاههاي معلولين و مانند اينها.

ه- مراكز آموزشي و تربيتي شامل مدارس ، آموزشگاهها، حوزه هاي علميه، دانشكده ها ، هنرستانها، خوابگاههاي مراكز آموزشي، پرورشگاهها، مراكز تربيتي شبانه روزي ، ندامتگاهها و مهدهاي كودك.

2- نظارت بهداشتي بر:

الف- كيفيت آب شرب شهري و روستائي و تاسيسات مرتبط به آن.

ب- دفع بهداشتي فاضلاب

ج- دفع بهداشتي مواد زائد جامد(زباله هاي شهري، صنعتي ، عفوني و بيمارستاني)

د- كنترل آلودگي هوا

3- انجام پروزه هاي علمي، تحقيقاتي و پزوهشي مرتبط با بهداشت محيط.

4- رسيدگي به شكايات بهداشتي مرتبط با شرح وظايف بهداشت محيط .

5- جذب نيروهاي مشمول قانون خدمت پزشكان و پيراپزشكان فارغ التحصيل در رشته بهداشت محيط( در مقاطع كارداني و كارشناسي )

شناخت و روش مبارزه با آنها

موش‌ها

شناخت و روش مبارزه با آنها

مقدمه

   موش‌ها اين حيوانات باهوش كه شرح قهرماني‌هاي آنها در داستانها و فيلم‌هاي كودكان فراوان آمده است، در عين حال موجوداتي هستند كه وجودشان بشر را به وحشت مي‌اندازد، وحشت از بيماري و خسارت اقتصادي شايد تصور اين مطلب كه ما از پس مانده مواد غذايي موش‌ها  تغذيه مي‌كنيم برايمان مشكل باشد اما با مشاهده آمارهاي موجود بايد به اين حقيقت اذعان نمود در نظر بگيريد كه اين حيوان به راحتي از بذري كه در زمين پاشيده مي‌شود تا ريشه، برگ، ميوه، دانه و محصولات داخل انبار و مواد غذايي موجود در خانه و غذاي پخته شده را مي‌خورد و نابودمي‌كند حتي از پس مانده مواد غذايي موجود در زباله‌ها نيز روگردان نيست و مهم‌تر آن كه به جاي خوردن همه مواد غذايي مقداري از آن را خورده و بقيه را كه باقي مي‌گذارد قابل مصرف نيست در حقيقت اتلاف غذايي توسط اين حيوان بيش از مقداري است كه مي‌خورد.

انواع موش

      1-    موش خانگي

      2-    موش قهوه‌اي

3ـ    موش سياه

عادات و رفتار

   بطور كلي موش‌ها به محيط‌هاي ساكت  و تاريك كه حرارت معين و ثابت و همچنين رطوبت نسبي داشته باشند علاقه‌مند هستند .

   موش‌هاي بزرگ معمولاً لانه خود را در محيط‌هاي وسيع نمي‌سازند و همواره سعي در پنهان شدن دارند تا بتوانند به راحتي نوزادان خود را توليد و پرورش دهند. موش‌هاي نر معمولاً حداقل يكبار در روز محيط اطراف خود را بازرسي مي‌كنند و چنانچه تغييراتي در محيط مشاهده نمودند بلافاصله لانه خود را معدوم و جاي ديگري را براي خود آماده مي‌كنند. موش‌ها معمولاً يك ساعت بعد از نيمه‌شب فعاليت خود را شروع مي‌كنند و اين به علت ساكت بودن محيط و عدم حضور انسان است بدين ترتيب موش‌ها با آرامش خاطر به مواد مختلف خسارت وارد مي‌كنند.

اهميت مبارزه با موش

مبارزه با موش از دو جهت حائز اهميت مي‌باشد:

1.  اقتصادي

2.  بهداشتي

   موش‌ها با وارد كردن خسارت به مواد غذائي و پايين آوردن ارزش آنها و انتشار و انتقال بيماري‌ها و بالاخره ايجاد مزاحمت براي انسانها مورد تنفر انسان بوده و براي بسياري از افراد سبب ايجاد ناراحتي فكري و روحي مي‌گردند.

بيماري‌هاي منتقله از طريق موش

   موش‌ها معمولاً 35 نوع بيماري مختلف را به انسان منتقل مي‌كند عبارتند از :

LCM

  اولين علائم اين بيماري در انسان سردرد و بروز حالت‌هايي شبيه آنفولانزا ميباشند.

Rabies (هاري): يك بيماري ويروسي است كه از طريق گاز گرفتگي در حيوان خونگرم به وجود مي‌آيد.

تب گازگرفتگي

   در اثر گاز گرفتن موش تب ايجاد مي‌شود و جاي گاز گرفتگي متورم شده و به رنگ قرمز در مي‌آيد.

 طاعون

   اين بيماري كه به آن مرگ سياه نيز مي‌گويند از طريق گزش ‌كك‌هايي كه از خون موش آلوده تغذيه كرده‌اند به انسان منتقل مي‌شود.

لپتوسپيروز

   اين بيماري كه به آن يرقان خون ريزي دهنده نيز مي‌گويند باعث تب، خونريزي، دردناك شدن كبد، دردهاي شكمي، خشك شدن و ريزش پوست مي‌گردد.

سالمونلوزيز (حصبه)

   آلوده شدن غذا به ادرار و مدفوع موش موجب مسموميت غذائي و بروز اين بيماري مي‌شود.

يرسينيوزيز

  اين بيماري از طريق آلوده شدن مواد غذايي به ادرار و فضولات موش ايجاد شده و موجب بروز آپانديسيت و بزرگ شدن روده‌ها مي‌گردد.

تيفوس

   در اثر خونريزي در شش‌ها و سينه پهلو باعث مرگ فرد مبتلا مي‌شود.

توكسوپلاسموزيز

   انتقال اين بيماري كه بيشتر از طريق مدفوع گربه به انسان صورت مي‌گيرد اخيراً از طريق موش هم مشاهده شده است. اين بيماري مي‌تواند موجب كوري مادرزادي نوزاد شود.

تب راجعه

   يك بيماري عفوني است و از علائم عمده آن حملات متناوب تب و ايجاد مسموميت خوني مي‌باشد.

تولارمي

   مخزن اين بيماري موش مي‌باشد و علائم آن تب، سردرد درد دست و پا، كمر درد، ضعف عمومي، استفراغ و بزرگ شدن كبد و طحال مي‌باشد.

سالك

   اين بيماري به صورت زخم پوستي و در اثر نيش پشه خاكي آلوده ايجاد مي‌گردد.

روش‌هاي مبارزه:

1ـ اقدامات بهسازي و بهداشتي

2ـ استفاده از سموم شيميايي

3ـ استفاده از امواج مافوق صوت

4ـ جلب كننده‌هاي شيميايي

5ـ دور كننده‌ها

6ـ تله‌گذاري

7ـ مبارزه بيولوژيكي

8ـ مبارزه ژنتيكي

اقدامات بهسازي و بهداشتي:

1ـ محافظت ساختمان‌ها از ورود موش

2ـ از بين بردن لانه‌ موش‌ها و محروم‌ كردن آنها از دسترسي به آب و مواد غذائي

3- بهداشتي نگه داشتن محيط زيست شامل: جمع‌آوري، حمل و دفع زباله بطور بهداشتي، زباله بايد در كيسه‌هاي سربسته قرار داده شده و فقط در ساعات مراجعه رفتگران در خارج از ساختمان گذاشته شود.

كشتن موش‌ها:

الف: بوسيله سموم شيميايي

ب: بوسيله تله‌گذاري

   معمولاً استفاده از سموم شيميايي آخرين راه‌حل مي‌باشد در صورتي كه اقدامات بهداشتي و بهسازي بطور كامل مؤثر نبودند مي‌توان آن را به عنوان يكي از وسايل مطمئن براي مبارزه با موش بكار برد.

امروزه از تكنيك تله‌گذاري در موارد زير استفاده مي‌شود:

   زماني كه به علت وجود مواد غذايي استفاده از سموم غيرممكن باشد.

   در محلهايي كه امكان جمع‌آوري لاشه موش وجود نداشته باشد.

   در صورتيكه موشها از خوردن طعمه خودداري كنند. زماني كه موش‌ها نسبت به سموم موش‌كش‌ مصون شده باشند.

روش صحيح تله‌گذاري:

   در تله‌گذاري مساله انتخاب طعمه و دانستن رفتار و عادت موش‌ها اهميت فوق‌العاده‌اي دارد. موش‌هاي بزرگ به علت ترس از چيزهاي جديد و همچنين به علت داشتن كنجكاوي و احتياط زياد به زحمت به طرف تله‌ها جلب مي‌شوند و گاهي براي گرفتن‌ آنها بايد چند روز صبر كرد و براي حصول نتيجه بهتر بايد چند روز تله را بدون اينكه فنر آن كار گذاشته شود با استفاده از طعمه جلب كننده در محل مستقر نمود تا موش‌ها به آن عادت كنند.

محل قرار دادن تله‌ها:

    در مورد موش‌ قهوه‌اي و خانگي بهتر است تله را در گوشه راست و به طرف ديوار محل قرار داد به طوري كه ماشه تله تقريباً‌ مماس با ديوار باشد.

   در مورد موش سياه تله را مي‌توان به ديوار ميخكوب كرد.

تله زنده‌گير طعمه دار يا تله كشته‌گير را بايد نزديك به دهانه ورودي لانه قرار داد و نه در داخل گذرگاه

   تله را بهتر است با كيسه يا چيزهاي جديد در موش به وجود نيايد. تله كشته گير را مي‌توان زير لايه‌اي از آرد، خاك و يا سبوس مخفي كرد. وقتي تعداد تله‌ها زياد است بايد محل قرار گرفتن تله‌ها را يادداشت كرد.

شناخت و روش مبارزه با آنها

موش‌ها

شناخت و روش مبارزه با آنها

مقدمه

   موش‌ها اين حيوانات باهوش كه شرح قهرماني‌هاي آنها در داستانها و فيلم‌هاي كودكان فراوان آمده است، در عين حال موجوداتي هستند كه وجودشان بشر را به وحشت مي‌اندازد، وحشت از بيماري و خسارت اقتصادي شايد تصور اين مطلب كه ما از پس مانده مواد غذايي موش‌ها  تغذيه مي‌كنيم برايمان مشكل باشد اما با مشاهده آمارهاي موجود بايد به اين حقيقت اذعان نمود در نظر بگيريد كه اين حيوان به راحتي از بذري كه در زمين پاشيده مي‌شود تا ريشه، برگ، ميوه، دانه و محصولات داخل انبار و مواد غذايي موجود در خانه و غذاي پخته شده را مي‌خورد و نابودمي‌كند حتي از پس مانده مواد غذايي موجود در زباله‌ها نيز روگردان نيست و مهم‌تر آن كه به جاي خوردن همه مواد غذايي مقداري از آن را خورده و بقيه را كه باقي مي‌گذارد قابل مصرف نيست در حقيقت اتلاف غذايي توسط اين حيوان بيش از مقداري است كه مي‌خورد.

انواع موش

      1-    موش خانگي

      2-    موش قهوه‌اي

3ـ    موش سياه

عادات و رفتار

   بطور كلي موش‌ها به محيط‌هاي ساكت  و تاريك كه حرارت معين و ثابت و همچنين رطوبت نسبي داشته باشند علاقه‌مند هستند .

   موش‌هاي بزرگ معمولاً لانه خود را در محيط‌هاي وسيع نمي‌سازند و همواره سعي در پنهان شدن دارند تا بتوانند به راحتي نوزادان خود را توليد و پرورش دهند. موش‌هاي نر معمولاً حداقل يكبار در روز محيط اطراف خود را بازرسي مي‌كنند و چنانچه تغييراتي در محيط مشاهده نمودند بلافاصله لانه خود را معدوم و جاي ديگري را براي خود آماده مي‌كنند. موش‌ها معمولاً يك ساعت بعد از نيمه‌شب فعاليت خود را شروع مي‌كنند و اين به علت ساكت بودن محيط و عدم حضور انسان است بدين ترتيب موش‌ها با آرامش خاطر به مواد مختلف خسارت وارد مي‌كنند.

اهميت مبارزه با موش

مبارزه با موش از دو جهت حائز اهميت مي‌باشد:

1.  اقتصادي

2.  بهداشتي

   موش‌ها با وارد كردن خسارت به مواد غذائي و پايين آوردن ارزش آنها و انتشار و انتقال بيماري‌ها و بالاخره ايجاد مزاحمت براي انسانها مورد تنفر انسان بوده و براي بسياري از افراد سبب ايجاد ناراحتي فكري و روحي مي‌گردند.

بيماري‌هاي منتقله از طريق موش

   موش‌ها معمولاً 35 نوع بيماري مختلف را به انسان منتقل مي‌كند عبارتند از :

LCM

  اولين علائم اين بيماري در انسان سردرد و بروز حالت‌هايي شبيه آنفولانزا ميباشند.

Rabies (هاري): يك بيماري ويروسي است كه از طريق گاز گرفتگي در حيوان خونگرم به وجود مي‌آيد.

تب گازگرفتگي

   در اثر گاز گرفتن موش تب ايجاد مي‌شود و جاي گاز گرفتگي متورم شده و به رنگ قرمز در مي‌آيد.

 طاعون

   اين بيماري كه به آن مرگ سياه نيز مي‌گويند از طريق گزش ‌كك‌هايي كه از خون موش آلوده تغذيه كرده‌اند به انسان منتقل مي‌شود.

لپتوسپيروز

   اين بيماري كه به آن يرقان خون ريزي دهنده نيز مي‌گويند باعث تب، خونريزي، دردناك شدن كبد، دردهاي شكمي، خشك شدن و ريزش پوست مي‌گردد.

سالمونلوزيز (حصبه)

   آلوده شدن غذا به ادرار و مدفوع موش موجب مسموميت غذائي و بروز اين بيماري مي‌شود.

يرسينيوزيز

  اين بيماري از طريق آلوده شدن مواد غذايي به ادرار و فضولات موش ايجاد شده و موجب بروز آپانديسيت و بزرگ شدن روده‌ها مي‌گردد.

تيفوس

   در اثر خونريزي در شش‌ها و سينه پهلو باعث مرگ فرد مبتلا مي‌شود.

توكسوپلاسموزيز

   انتقال اين بيماري كه بيشتر از طريق مدفوع گربه به انسان صورت مي‌گيرد اخيراً از طريق موش هم مشاهده شده است. اين بيماري مي‌تواند موجب كوري مادرزادي نوزاد شود.

تب راجعه

   يك بيماري عفوني است و از علائم عمده آن حملات متناوب تب و ايجاد مسموميت خوني مي‌باشد.

تولارمي

   مخزن اين بيماري موش مي‌باشد و علائم آن تب، سردرد درد دست و پا، كمر درد، ضعف عمومي، استفراغ و بزرگ شدن كبد و طحال مي‌باشد.

سالك

   اين بيماري به صورت زخم پوستي و در اثر نيش پشه خاكي آلوده ايجاد مي‌گردد.

روش‌هاي مبارزه:

1ـ اقدامات بهسازي و بهداشتي

2ـ استفاده از سموم شيميايي

3ـ استفاده از امواج مافوق صوت

4ـ جلب كننده‌هاي شيميايي

5ـ دور كننده‌ها

6ـ تله‌گذاري

7ـ مبارزه بيولوژيكي

8ـ مبارزه ژنتيكي

اقدامات بهسازي و بهداشتي:

1ـ محافظت ساختمان‌ها از ورود موش

2ـ از بين بردن لانه‌ موش‌ها و محروم‌ كردن آنها از دسترسي به آب و مواد غذائي

3- بهداشتي نگه داشتن محيط زيست شامل: جمع‌آوري، حمل و دفع زباله بطور بهداشتي، زباله بايد در كيسه‌هاي سربسته قرار داده شده و فقط در ساعات مراجعه رفتگران در خارج از ساختمان گذاشته شود.

كشتن موش‌ها:

الف: بوسيله سموم شيميايي

ب: بوسيله تله‌گذاري

   معمولاً استفاده از سموم شيميايي آخرين راه‌حل مي‌باشد در صورتي كه اقدامات بهداشتي و بهسازي بطور كامل مؤثر نبودند مي‌توان آن را به عنوان يكي از وسايل مطمئن براي مبارزه با موش بكار برد.

امروزه از تكنيك تله‌گذاري در موارد زير استفاده مي‌شود:

   زماني كه به علت وجود مواد غذايي استفاده از سموم غيرممكن باشد.

   در محلهايي كه امكان جمع‌آوري لاشه موش وجود نداشته باشد.

   در صورتيكه موشها از خوردن طعمه خودداري كنند. زماني كه موش‌ها نسبت به سموم موش‌كش‌ مصون شده باشند.

روش صحيح تله‌گذاري:

   در تله‌گذاري مساله انتخاب طعمه و دانستن رفتار و عادت موش‌ها اهميت فوق‌العاده‌اي دارد. موش‌هاي بزرگ به علت ترس از چيزهاي جديد و همچنين به علت داشتن كنجكاوي و احتياط زياد به زحمت به طرف تله‌ها جلب مي‌شوند و گاهي براي گرفتن‌ آنها بايد چند روز صبر كرد و براي حصول نتيجه بهتر بايد چند روز تله را بدون اينكه فنر آن كار گذاشته شود با استفاده از طعمه جلب كننده در محل مستقر نمود تا موش‌ها به آن عادت كنند.

محل قرار دادن تله‌ها:

    در مورد موش‌ قهوه‌اي و خانگي بهتر است تله را در گوشه راست و به طرف ديوار محل قرار داد به طوري كه ماشه تله تقريباً‌ مماس با ديوار باشد.

   در مورد موش سياه تله را مي‌توان به ديوار ميخكوب كرد.

تله زنده‌گير طعمه دار يا تله كشته‌گير را بايد نزديك به دهانه ورودي لانه قرار داد و نه در داخل گذرگاه

   تله را بهتر است با كيسه يا چيزهاي جديد در موش به وجود نيايد. تله كشته گير را مي‌توان زير لايه‌اي از آرد، خاك و يا سبوس مخفي كرد. وقتي تعداد تله‌ها زياد است بايد محل قرار گرفتن تله‌ها را يادداشت كرد.