
سلامت و اثرات محيطي ناشي از ازن جوي
(ازن موجود در هواي تنفسي مجاور زمين)
ازن جوي چيست؟
- ازن بطور مستقيم در هوا منتشر نمي شود بلكه در حضور گازهائي موسوم به اكسيدهاي نيتروژن ( NOx ) ، تركيبات آلي فرار( VOCs ) و نيز گرما و نور خورشيد تشكيل مي شود.
- گازهاي NOx عمدتا" توسط وسايط نقليه و ديگر وسايلي كه با سوخت هاي فسيلي كار مي كنند منتشر مي شوند وتركيبات VOCs از منابع متنوعي شامل وسايل نقليه ، پالايشگاه ها، كارخانه ها، محصولات تجاري و ديگر منابع صنعتي منتشر مي شوند.
- الگوهاي تغييرات آب و هوائي نقش بسزائي در اختلاف غلظت ازن از نقطه اي به نقطه ديگردارند و گاهي اوقات ازن و ديگر آلوده كننده ها كه در تشكيل آن نقش دارند توسط جريانات جوي صدها مايل جابجا مي شوند.
چرا ما درباره ازن موجود در سطح زمين نگران هستيم؟
- ازن نخستين جزء از اجزاي تشكيل دهنده اسماگ (مه دود) در شهرها و ديگر نواحي مستعد است .اگرچه ازن بطور طبيعي در اتمسفر يك لايه محافظ در برابر پرتوهاي فرابنفش بوجود مي آورد ليكن در سطوح مجاور زمين درد سرساز شده و به تشكيل مه دود شيميائي كه از آلاينده هاي مهم هوا محسوب مي شود كمك مي كند.
- ازن در هنگام تنفس ، حتي در صورت وجود مقادير اندك در هوا مي تواند:
- باعث مشكلات حاد تنفسي شود.
- باعث وخيم شدن آسم و تنگي نفس شود.
- باعث كاهش موقت ظرفيت ريه ها در افراد بزرگسال به ميزان 15 الي 20 درصد شود.
- باعث التهاب بافت ريه شود.
- باعث افزايش تعداد مراجعات و پذيرش بيماران در قسمت هاي اورژانس بيمارستان ها شود. (در شمال شرقي امريكا 10 الي 20 در صد از مجموع مراجعات بيماران داراي مشكلات تنفسي در فصل تابستان ناشي از اثرات ازن گزارش گرديده است).
- باعث تخريب سيستم ايمني و دفاعي بدن و مستعد شدن بدن افراد براي ابتلا به بيماري هاي تنفسي نظير برونشيت و ذات الريه شود.
چه كساني بيشتر در معرض خطرات ناشي از تنفس ازن جوي هستند؟
مجاورت با ازن جوي بيشترين خطر را براي كودكان بوجود مي آورد چراكه:
- اگرچه افراد بزرگسال روزانه بطور متوسط حدود 13000 ليتر از هوا را استنشاق مي كنند ليكن كودكان مقدار هواي بيشتري به ازاي هر پوند از وزن بدنشان نسبت به افراد بزرگسال استنشاق مي كنند.
- به دليل اينكه سيستم تنفسي در كودكان هنوز در حال رشد است لذا اين افراد در مقابل تهديدهاي محيطي حساس ترند.
- ازن جوي بيشتر در فصل گرما ايجاد مشكل مي كند و اين درست همان زماني است كه كودكان در حال بازي و جنب و جوش درفضاي باز كمپ ها ،زمين هاي بازي،پارك ها و حياط منازل هستند.
تنگي نفس(آسم) و كودكان مبتلا به آن
- تنگي نفس باعث تهديد سلامت كودكان و افراد بزرگسال مي شود با اين كه كودكان حدود 25 درصد كل جمعيت را تشكيل مي دهند اما 40 درصد موارد ابتلا به بيماري هاي تنفسي مربوط به آنان است.
- روزانه 14 امريكائي در اثر ابتلا به آسم جان خود را از دست مي دهند كه اين مقدار 3 برابر بيش از نرخ 20 سال پيش است.
- ازن مي تواند باعث وخيم تر شدن بيماري آسم ، افزايش حملات ناشي از آسم، افزايش استفاده از خدمات پزشكي و مراجعات بيشتر به قسمت هاي اورژانس بيمارستان ها شود.
افراد بزرگسال و تندرست:
- حتي افراد سالم و ورزشكار بزرگسال نيز ممكن است در اثر مواجهه چند ساعته با مقادير اندك ازن جوي 15 تا 20 درصد كاهش در عملكرد شش هاي خود را تجربه كنند.
- تماس هاي مداوم با ازن باعث آسيب بافت ريه ها مي شود(مانند سوختگي هاي ناشي از تابش آفتاب) كه ادامه اين روند مي تواند موجبات كاهش كيفيت زندگي و طول عمر افراد را فراهم كند.
- مطالعه بر روي حيوانات نشان مي دهد تماس هاي مكرر با مقادير بالاي ازن به مدت چندين ماه مي تواند باعث آسيب دائمي ساختمان شش ها شود.
- از ميان افراد ،كساني بيشتر در معرض خطر ازن قرار دارند كه بيشتر در هواي آزاد ماه هاي گرم سال فعاليت مي كنند كه شامل كارگران ساختماني و ديگر كارگراني كه در هواي آزاد كار مي كنند،مي شوند.

چگونه ازن به محيط زيست آسيب مي رساند؟
o ازن جوي در توانائي گياهان براي توليد و ذخيره مواد غذائي و بالطبع رشد و نمو، توليدمثل و بطور كلي سلامت گياهان دخالت مي كند.
o با تضعيف گياهان حساس، آنها را در برابر بيماري ها، آفت ها و استرس هاي محيطي حساس تر مي كند.
o باعث كاهش ميزان توليد محصولات كشاورزي و برخي توليدات ارزشمند اقتصادي (گندم ، كتان،لوبيا،...) مي شود.
o تحت تاثير ازن ،تغييراتي در برخي از گونه هاي گياهي بادوام مانند درختان چند ساله كه بطور طبيعي موقعيت هاي پايدار اكوسيستمي ايجاد مي كنند، رخ مي دهد كه متعاقبا" باعث دگرگوني در اكوسيستم ها مي شوند.
بطور مثال ازن مي تواند فعاليت هاي اكولوژيكي مانند حركت آب ها ،چرخه مواد مغذي معدني و محل هاي زندگي گونه هاي گياهي و جاوري را تحت تاثير قرار دهد.
o ازن باعث مرگ ، آسيب و ريزش زودرس برگ ها و ايجاد لكه هاي قهوه اي بر روي برگ ها شده و بطور ناخوشايندي باعث كاهش زيبائي طبيعي يك منطقه تفريحي نظير پارك هاي ملي و نواحي گردشي مي شود. يكي از اجزاء مهم تشكيل دهنده ازن ،اكسيدهاي نيتروژن( NOx )هستند كه در نابودي ماهي ها و شكوفائي جلبك ها در آب ها نقش بسزائي دارند.
رعايت استانداردهاي جديد EPA چه تاثيري در بهبود وضعيت موجود دارد؟
o استاندارهاي جديد EPA در خصوص ازن نسبت به استاندارد قبلي آن به گونه اي اتخاذ گرديده است كه محافظت هاي بيشتري را در پي داشته باشد، از جمله مهمترين اهداف اين استاندارد:
o كاهش چشمگير در ميزان ابتلا كودكان به مشكلات تنفسي(سختي و كوتاهي عمق تنفس) ، بطور تقريبي سالانه حدود 1 ميليون مورد در اين رابطه گزارش مي گردد كه باعث محدوديت فعاليت ، سلامت و افزايش استفاده از تسهيلات پزشكي و درماني در كودكان مبتلا به آسم مي گردد.
o كاهش خطر تبديل بيماري از شكل شديد(داراي سرفه هاي شديد،سختي و دردناكي عمل تنفس) به شكل خفيف آن در كودكان .
o كاهش تعداد پذيرش هاي بيمارستاني وتعداد مراجعات افراد به واحدهاي اورژانس به دليل داشتن علائم تنفسي.
o كاهش خطر تكرار بيماري هاي تنفسي نظير التهاب هاي مكرر شش ها، تخريب مكانيسم دفاعي ،افزايش حساسيت براي ابتلا به عفونت هاي تنفسي و تغييرات غير قابل جبران در ساختمان شش ها و خطر ابتلا به بيماري هاي حاد تنفسي نظير آمفيزما و برونشيت در كودكان .
o كاهش خسارت هاي وارده به محصولات كشاورزي نظير سويا و گندم ونيز جنگل ها تا ميزان تقريبي 500000000 دلار در سال.
منبع :
سايت رسمي آژانس حفاظت محيط زيست امريكا
www.epa.gov